De universele roep om transculturele expertise is geen luxe, maar een noodzaak – ook buiten Nederland

Tijdens een werkbezoek aan Marokko ontdekte het team van het Expertisecentrum Transculturele Therapie een breed en divers aanbod van voorzieningen die onder de noemer ggz-instelling vallen: van klassieke ziekenhuizen tot luxe retreats met hammam, tennisbanen en creatieve therapieruimten. Met veel nieuwsgierigheid ging ETT bij verschillende instellingen in Marokko langs om van de praktijk daar te leren. 

Een opvallende gemeenschappelijke factor in alle bezochte ggz-instellingen was de brede erkenning dat religie en cultuur geen randzaken zijn, maar diep verweven zijn met het dagelijks functioneren van cliënten en hun families. In Marokko leeft sterk het besef dat cultuur en religie naast de zorg kunnen bestaan en dat hier ook bewust ruimte voor wordt gemaakt. Daarnaast lijkt systemisch werken eerder regel dan uitzondering: behandelaren betrekken waar mogelijk het steunnetwerk van de cliënt actief bij het traject. 

Ondanks deze systeemgerichte werkwijze gebruiken echter veel behandelaren in Marokkaanse ggz-klinieken Westerse interventies, die niet altijd goed aansluiten op de lokale culturen en familiedynamieken. 

Tijdens het bezoek aan de psychiatrische afdeling van het universiteitsziekenhuis in Tanger benadrukten psychologen dat transculturaliteit bij vrijwel elke cliënt een rol speelt, en dat een gerichte, cultuursensitieve aanpak daarom onmisbaar is. Vanwege de historische banden met Frankrijk zijn de meeste psychologen in Marokko Westers opgeleid op het gebied van mentaal welzijn, waardoor ook behandelmodellen vanuit het Franse systeem zijn overgenomen en worden toegepast. 

In de praktijk blijkt echter dat deze interventies regelmatig botsen met wat cliënten nodig hebben voor succesvol herstel. Dat zien ze bijvoorbeeld bij families die in zwarte magie geloven. Deze families kloppen pas aan bij de psychiatrie wanneer andere methoden, die beter aansluiten bij hun eigen levensovertuiging, niet werken. Daarbij heerst er nog een groot stigma op het hebben van mentale problematiek en is een bezoek aan de psychiatrie dus taboe. 

Deze stigmatisering en spanning beperkt zich niet alleen tot Marokko. Ook in Nederland ervaren biculturele cliënten vergelijkbare dilemma’s. Wanneer iemand is opgegroeid tussen twee culturele systemen, kan de directe en pragmatische benadering van mentale zorg in Nederland botsen met normen en overtuigingen uit het andere thuisland. Cliënten die bij ETT in behandeling zijn, geven regelmatig aan moeite te hebben met het balanceren tussen deze twee werelden.

Het werkbezoek aan Marokko bood daarom niet alleen waardevolle inzichten in de lokale zorgpraktijk, maar vormde ook een belangrijke spiegel voor het werk van ETT in Nederland. De ervaringen ter plaatse verdiepten het begrip van onze therapeuten voor de complexiteit waar biculturele cliënten dagelijks mee te maken hebben. 

De zoektocht naar effectieve transculturele zorg is daarmee geen exclusief Nederlands vraagstuk. Wereldwijd worstelen ggz-instellingen met dezelfde uitdaging: hoe bied je mentale zorg die recht doet aan iemands culturele, religieuze en sociale context? Transculturele therapie is geen vaststaand model, maar een gezamenlijke ontwikkeling waarin professionals wereldwijd mee bezig zijn. 

Onze reis liet zien dat de behoefte aan passende transculturele expertise universeel is. Overal waar ggz-professionals werken met cliënten uit diverse achtergronden — of dat nu in Amsterdam, Marrakech of Tanger is — bestaat dezelfde noodzaak: behandelmethodieken ontwikkelen die werkelijk aansluiten bij de leefwereld van de cliënt. Transculturele expertise is daarmee geen luxe, maar een fundamentele voorwaarde voor effectieve en mensgerichte zorg.